Aktualności
Artykuł: Od Si do SI
2008-08-22
Po akcesji do Unii Europejskiej coraz więcej słyszymy o społeczeństwie informacyjnym (SI) i o tym, że dążymy do tego, by stać się takim społeczeństwem. Ale czy wiadomo, co to jest SI? Kiedy już się jest SI, a kiedy dopiero się do niego aspiruje? I czy w ogóle trzeba do tego dążyć?
Terminem „społeczeństwo informacyjne” określa się społeczeństwo, w którym informacja stała się szczególnym towarem. Nie jest to jednak termin wymyślony w Europie. Po raz pierwszy wprowadził go w 1963 r. japoński ekonomista Tadeo Umesao w artykule o teorii ewolucji społeczeństwa opartego na technologiach informatycznych. Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Europie rozpoczął się w 1994 r., po publikacji raportu byłego komisarza Martina Bangemanna „Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europy”. Raport zainicjował publiczną debatę. Stąd od paru lat coraz częściej pojawia się ten termin w rozmaitych publikacjach, strategiach, programach operacyjnych oraz podczas konferencji. 1 czerwca 2005 r. przyjęto inicjatywę „i2010 - Europejskie społeczeństwo informacyjne dla wzrostu i zatrudnienia”. Zgodnie z nią technologie informacyjne są motorem trwałego wzrostu. Narzuca się podobieństwo brzmienia skrótu SI (społeczeństwo informacyjne) i Si – symbolu krzemu. Czy to przypadek? Nie trzeba jednak dopatrywać się tu jakiegoś większego zamysłu i schodzić do pozanaukowej semantyki, by stwierdzić, że bez Si nie byłoby SI. Bez krzemowej rewolucji nie byłoby rozważań dotyczących społeczeństwa informacyjnego.
Poprzestańmy na konstatacji, że to rozwój techniki zdeterminował współczesną politykę społeczną albo przynajmniej na nią wpłynął. Podobnie jak innowacyjność stała się kluczem do zwiększania konkurencyjności gospodarek, tak społeczeństwo informacyjne jest dziś drogą do zrównoważonego rozwoju społecznego, zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa i wysokiej jakości usług, a także do poprawy sytuacji na rynkach pracy. Ba, polityka Unii Europejskiej troszczy się też o to, by przeciwdziałać „wykluczeniu cyfrowemu”, dostrzegając w tym czynnik hamujący rozwój (dlatego na przykład należy wyrównywać szanse w dostępie do internetu). Nie przypadkiem inicjatywy zmierzające do upowszechnienia idei społeczeństwa informacyjnego, do wcielania jej w życie, zyskują wsparcie ze środków publicznych. Przyjrzyjmy się paru projektom zrealizowanym w Polsce w tym duchu, a przy okazji wspartym z funduszy unijnych.
Legionowo w XXI w.
Mieszkańcy Legionowa mogą się dowiedzieć przez internet, czy rozpatrzono już złożony przez nich online wniosek, sprawdzić status zgłoszonej sprawy, skorzystać z kalkulatora podatkowego, a nawet zapłacić podatek. Wszystko dzięki projektowi „Społeczeństwo informacyjne w Legionowie”, zrealizowanemu przez Urząd Miasta i wspartemu z działania: 1.5 „Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego” Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (dofinansowanie: prawie 0,5 mln zł). Sprawy w urzędzie również toczą się szybciej, ponieważ wdrożono system wspomagania zarządzania. Klient, składając wniosek, otrzymuje indywidualny numer wraz z pokwitowaniem przyjęcia sprawy. Po wprowadzeniu numeru do aplikacji szybko się może dowiedzieć, kto zajmuje się jego sprawą i jaki jest przewidywany termin zakończenia procedury.
Projekt realizuje cele zapisane w lokalnej strategii (wdrożenie nowoczesnych metod zarządzania miastem) oraz w „Strategii informatyzacji Rzeczpospolitej Polskiej e-Polska” (zapewnienie wszystkim obywatelom taniego, szerokopasmowego i bezpiecznego dostępu do internetu). Mieszkańcy Legionowa, nawet ci, którzy nie dysponują komputerem, mogą korzystać z rozmieszczonych w mieście tzw. kiosków internetowych. Znajdują się one w najbardziej uczęszczanych miejscach: przy rynku, w domu pomocy społecznej, w starostwie, magistracie oraz spółdzielni mieszkaniowej.
W Urzędzie Miasta Legionowo nie funkcjonował dotychczas elektroniczny obieg dokumentów. Dokumentacja wpływająca do urzędu, przetwarzana i archiwizowana była jedynie w formie papierowej. Konsekwencją tego była coraz większa liczba papierowych dokumentów krążących po magistracie. Nowy system pozwala natychmiast sprawdzić status sprawy, zmniejszyć przestrzeń urzędowego archiwum, a przede wszystkim usprawnić pracę urzędników. Cała infrastruktura elektroniczna do obsługi systemu mieści się w nowo wybudowanym ratuszu (przeniesiony w sierpniu 2008 r. do nowoczesnego Centrum Administracyjno-Informacyjnego).
Zelów online
Podobny system wprowadziła u siebie ośmiotysięczna gmina położona w powiecie bełchatowskim w województwie łódzkim - Zelów. Miasteczko, do niedawna znane wyłącznie ze swych bogatych tradycji włókienniczych, od kilku lat stawia na informatyzację. Zelów był jedną z sześciu polskich gmin, które wzięły udział w I edycji pilotażowego programu „Wieś aktywna. Budowa społeczeństwa informacyjnego e-VITA”, prowadzonego przez Polsko-Amerykańską Fundację Wolności, Fundację Wspomagania Wsi oraz Cisco Systems. Realizowany w latach 2004-2005 program powstał z myślą o mieszkańcach wsi i małych miast, którzy nie mają możliwości swobodnego korzystania z internetu z powodu braku dostępu do odpowiedniej infrastruktury. W ramach projektu, wykorzystując sprzęt darowany przez Cisco System, w sześciu gminach zbudowano nowoczesne sieci teleinformatyczne.
W Zelowie sieć teleinformatyczna umożliwia podłączenie do internetu poprzez interfejs radiowy gospodarstw domowych znajdujących się w polu działania sygnału radiowego. Ważnym elementem programu e-VITA były działania edukacyjne, zmierzające do przekazania wiedzy na temat praktycznych możliwości wykorzystania internetu oraz roli technologii informacyjnych w rozwoju edukacji i przedsiębiorczości. Program umożliwił samorządom pozyskanie wiedzy niezbędnej podczas opracowywania projektów IT finansowanych ze środków unijnych.
Później pojawiły się fundusze strukturalne Unii Europejskiej, a w nich możliwość finansowania projektów informatycznych. W 2004 r. w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego uruchomiono wspomniane już działanie 1.5 „Rozwój społeczeństwa informacyjnego”. Głównym celem działania było wspieranie rozwoju województw poprzez rozbudowę regionalnej i lokalnej infrastruktury społeczeństwa informacyjnego, a także wyrównanie dysproporcji w zakresie dostępu i wykorzystania internetu oraz innych technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) przede wszystkim pomiędzy dużymi ośrodkami a obszarami wiejskimi i małymi miastami.
Gmina przygotowała projekt „System elektronicznego obiegu dokumentów – e-urząd – w Urzędzie Miejskim w Zelowie” i wystartowała w pierwszym konkursie rozpisanym do działania 1.5 ZPORR. Projekt został oceniony wysoko, ale Zelów nie otrzymał wsparcia z powodu ograniczonego budżetu. Gmina zdecydowała się na realizację projektu bez wsparcia. Szczęśliwie dla autorów tego przedsięwzięcia w budżecie programu pojawiły się oszczędności i wkrótce gmina otrzymała dofinansowanie (w wysokości ponad 200 tys. zł).
Zelów może się poszczycić zinformatyzowanym Urzędem Miejskim i w pełni wdrożonym systemem informacji publicznej e-Gmina. System pozwala na bezpłatne korzystanie przez internet z takich modułów, jak:
• Kiosk z pracą, w którym znajdują się ogłoszenia zarówno poszukujących pracy, jak i zakładów szukających pracowników. Oferty można znaleźć, wypełniając odpowiednie pola w wyszukiwarce (dam pracę, szukam pracy).
• Tablica ogłoszeń drobnych.
• Bezpośrednie linki do Komisariatu Policji, Posterunku Ochotniczej Straży Pożarnej, a także Internetowego Biura Obsługi Interesanta, Gminnego Banku Informacji i Biuletynu Informacji Publicznej.
• Baza elektronicznych formularzy. Na stronie e-Urzędu umieszczono 20 formularzy dotyczących takich spraw, jak: podatki i opłaty lokalne, zezwolenie na sprzedaż alkoholu, akta stanu cywilnego, licencje i zezwolenia, dofinansowanie nauki w szkole, gospodarka nieruchomościami, udostępnianie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, wpis do ewidencji działalności gospodarczej, sprawy mieszkaniowe.
• Stan załatwiania spraw. W tym miejscu znajduje się lista pism, które wpływają do urzędu i status ich rozpatrywania. Każdy zainteresowany może w każdej chwili zobaczyć, do jakiej komórki organizacyjnej zostało skierowane pismo i jaki jest etap załatwiania jego sprawy.
Jakie są korzyści z wprowadzenia tego systemu w Urzędzie Miejskim? Przede wszystkim zaprowadzono porządek w prowadzonej dokumentacji. Od razu widać, czy jakieś pisma lub sprawy się nie powielają. Przeszukiwanie elektronicznego archiwum jest dużo łatwiejsze niż przeglądanie segregatorów. Bardzo przydatną funkcją jest możliwość bieżącego monitorowania procesów pracy w urzędzie, w tym w szczególności monitorowania stanu i terminowości załatwiania korespondencji oraz odrębnie stanu i terminowości załatwiania spraw. Przede wszystkim poprawę odczuli mieszkańcy.
Władze Zelowa planują utworzyć Biuro Obsługi Interesanta, w którym wszystkie składane przez mieszkańców pisma będą skanowane i wprowadzane do obiegu elektronicznego. Gmina pracuje też nad wprowadzeniem podpisu elektronicznego.
I w dużym mieście, i pod strzechą
Modne jest dziś hasło cięcia kosztów w administracji publicznej. Do tego od urzędników wymaga się bardziej efektywnej pracy, oczywiście z uśmiechem na ustach. Technologie informacyjne idą administracji z pomocą. Miasto Poznań zrealizowało projekt „e-Poznań – realizacja budowy elektronicznej administracji publicznej”. W ramach przedsięwzięcia stworzono elektroniczne archiwum dokumentów zintegrowane z innymi miejskimi systemami informatycznymi. Rozszerzono też istniejący zbiór usług administracyjno-biznesowych o kolejne, świadczone drogą elektroniczną w ramach BIP. Do tego stworzono sieć publicznych punktów dostępu do internetu – PIAP. Rozbudowa systemu wpływa na poprawę pracy administracji, co odczuli mieszkańcy czekający na wydanie nowego dowodu osobistego czy karty pojazdu. Najgorzej, że czasem „system się myli” i tu już brak procedur na takie wypadki losowe. Ale przecież dopiero stajemy się społeczeństwem informacyjnym. To musi być okupione też pewnymi, czasowymi niedogodnościami.
W akronimie SI najważniejsze jest „S”, bo wszystkie innowacje organizacyjne z wykorzystaniem ICT wprowadza się dla społeczeństwa. Z poznańskich PIAP-ów (jest ich 35) chętnie korzystają mieszkańcy, również starsze osoby, które nie mają własnego komputera. Widok pań po siedemdziesiątce z uśmiechem klikających w ekran komputera z nalepką PIAP w jednej z publicznych bibliotek jest naprawdę budujący. Wykorzystanie systemów typu e-urząd zależy od dostępności internetu zarówno w wielkim mieście, jak i w maleńkiej gminie. Takie przedsięwzięcia mają sens tylko wtedy, gdy dostęp do usług świadczonych drogą elektroniczną będzie miała jak największa liczba mieszkańców. Dlatego Poznań zdecydował się na budowę PIAP-ów. Zelów rozwinął e-usługi na terenie miasta. Teraz pracuje nad znalezieniem sposobu doprowadzenia internetu do każdego zakątka gminy.
Małe gminy wsparcia mogą szukać ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Ponad 364 mln euro zostaną przeznaczone na zapewnienie dostępu do globalnej sieci dla osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym (działanie 8.3 Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu – eInclusion). Dodatkowo Program umożliwia budowę infrastruktury teleinformatycznej na obszarach, gdzie nie było to dotychczas opłacalne (działanie 8.4 Zapewnienie dostępu do Internetu na etapie „ostatniej mili”).
Społeczeństwo informacyjne to nie tylko przyjazna administracja wyposażona w najnowocześniejsze systemy. Oczywiście to jest niezbędne (szkoda tylko, że duże projekty systemowe są tak wolno realizowane). SI wkroczyło też do ratownictwa medycznego, policji czy straży pożarnej. O tym już wkrótce.
Terminem „społeczeństwo informacyjne” określa się społeczeństwo, w którym informacja stała się szczególnym towarem. Nie jest to jednak termin wymyślony w Europie. Po raz pierwszy wprowadził go w 1963 r. japoński ekonomista Tadeo Umesao w artykule o teorii ewolucji społeczeństwa opartego na technologiach informatycznych. Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Europie rozpoczął się w 1994 r., po publikacji raportu byłego komisarza Martina Bangemanna „Europa i społeczeństwo globalnej informacji. Zalecenia dla Rady Europy”. Raport zainicjował publiczną debatę. Stąd od paru lat coraz częściej pojawia się ten termin w rozmaitych publikacjach, strategiach, programach operacyjnych oraz podczas konferencji. 1 czerwca 2005 r. przyjęto inicjatywę „i2010 - Europejskie społeczeństwo informacyjne dla wzrostu i zatrudnienia”. Zgodnie z nią technologie informacyjne są motorem trwałego wzrostu. Narzuca się podobieństwo brzmienia skrótu SI (społeczeństwo informacyjne) i Si – symbolu krzemu. Czy to przypadek? Nie trzeba jednak dopatrywać się tu jakiegoś większego zamysłu i schodzić do pozanaukowej semantyki, by stwierdzić, że bez Si nie byłoby SI. Bez krzemowej rewolucji nie byłoby rozważań dotyczących społeczeństwa informacyjnego.
Poprzestańmy na konstatacji, że to rozwój techniki zdeterminował współczesną politykę społeczną albo przynajmniej na nią wpłynął. Podobnie jak innowacyjność stała się kluczem do zwiększania konkurencyjności gospodarek, tak społeczeństwo informacyjne jest dziś drogą do zrównoważonego rozwoju społecznego, zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa i wysokiej jakości usług, a także do poprawy sytuacji na rynkach pracy. Ba, polityka Unii Europejskiej troszczy się też o to, by przeciwdziałać „wykluczeniu cyfrowemu”, dostrzegając w tym czynnik hamujący rozwój (dlatego na przykład należy wyrównywać szanse w dostępie do internetu). Nie przypadkiem inicjatywy zmierzające do upowszechnienia idei społeczeństwa informacyjnego, do wcielania jej w życie, zyskują wsparcie ze środków publicznych. Przyjrzyjmy się paru projektom zrealizowanym w Polsce w tym duchu, a przy okazji wspartym z funduszy unijnych.
Legionowo w XXI w.
Mieszkańcy Legionowa mogą się dowiedzieć przez internet, czy rozpatrzono już złożony przez nich online wniosek, sprawdzić status zgłoszonej sprawy, skorzystać z kalkulatora podatkowego, a nawet zapłacić podatek. Wszystko dzięki projektowi „Społeczeństwo informacyjne w Legionowie”, zrealizowanemu przez Urząd Miasta i wspartemu z działania: 1.5 „Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego” Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (dofinansowanie: prawie 0,5 mln zł). Sprawy w urzędzie również toczą się szybciej, ponieważ wdrożono system wspomagania zarządzania. Klient, składając wniosek, otrzymuje indywidualny numer wraz z pokwitowaniem przyjęcia sprawy. Po wprowadzeniu numeru do aplikacji szybko się może dowiedzieć, kto zajmuje się jego sprawą i jaki jest przewidywany termin zakończenia procedury.
  |
Kiosk internetowy na legionowskim rynkuFot. J. Gontarz/Smartlink |
W Urzędzie Miasta Legionowo nie funkcjonował dotychczas elektroniczny obieg dokumentów. Dokumentacja wpływająca do urzędu, przetwarzana i archiwizowana była jedynie w formie papierowej. Konsekwencją tego była coraz większa liczba papierowych dokumentów krążących po magistracie. Nowy system pozwala natychmiast sprawdzić status sprawy, zmniejszyć przestrzeń urzędowego archiwum, a przede wszystkim usprawnić pracę urzędników. Cała infrastruktura elektroniczna do obsługi systemu mieści się w nowo wybudowanym ratuszu (przeniesiony w sierpniu 2008 r. do nowoczesnego Centrum Administracyjno-Informacyjnego).
Zelów online
Podobny system wprowadziła u siebie ośmiotysięczna gmina położona w powiecie bełchatowskim w województwie łódzkim - Zelów. Miasteczko, do niedawna znane wyłącznie ze swych bogatych tradycji włókienniczych, od kilku lat stawia na informatyzację. Zelów był jedną z sześciu polskich gmin, które wzięły udział w I edycji pilotażowego programu „Wieś aktywna. Budowa społeczeństwa informacyjnego e-VITA”, prowadzonego przez Polsko-Amerykańską Fundację Wolności, Fundację Wspomagania Wsi oraz Cisco Systems. Realizowany w latach 2004-2005 program powstał z myślą o mieszkańcach wsi i małych miast, którzy nie mają możliwości swobodnego korzystania z internetu z powodu braku dostępu do odpowiedniej infrastruktury. W ramach projektu, wykorzystując sprzęt darowany przez Cisco System, w sześciu gminach zbudowano nowoczesne sieci teleinformatyczne.
W Zelowie sieć teleinformatyczna umożliwia podłączenie do internetu poprzez interfejs radiowy gospodarstw domowych znajdujących się w polu działania sygnału radiowego. Ważnym elementem programu e-VITA były działania edukacyjne, zmierzające do przekazania wiedzy na temat praktycznych możliwości wykorzystania internetu oraz roli technologii informacyjnych w rozwoju edukacji i przedsiębiorczości. Program umożliwił samorządom pozyskanie wiedzy niezbędnej podczas opracowywania projektów IT finansowanych ze środków unijnych.
Później pojawiły się fundusze strukturalne Unii Europejskiej, a w nich możliwość finansowania projektów informatycznych. W 2004 r. w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego uruchomiono wspomniane już działanie 1.5 „Rozwój społeczeństwa informacyjnego”. Głównym celem działania było wspieranie rozwoju województw poprzez rozbudowę regionalnej i lokalnej infrastruktury społeczeństwa informacyjnego, a także wyrównanie dysproporcji w zakresie dostępu i wykorzystania internetu oraz innych technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) przede wszystkim pomiędzy dużymi ośrodkami a obszarami wiejskimi i małymi miastami.
Gmina przygotowała projekt „System elektronicznego obiegu dokumentów – e-urząd – w Urzędzie Miejskim w Zelowie” i wystartowała w pierwszym konkursie rozpisanym do działania 1.5 ZPORR. Projekt został oceniony wysoko, ale Zelów nie otrzymał wsparcia z powodu ograniczonego budżetu. Gmina zdecydowała się na realizację projektu bez wsparcia. Szczęśliwie dla autorów tego przedsięwzięcia w budżecie programu pojawiły się oszczędności i wkrótce gmina otrzymała dofinansowanie (w wysokości ponad 200 tys. zł).
Zelów może się poszczycić zinformatyzowanym Urzędem Miejskim i w pełni wdrożonym systemem informacji publicznej e-Gmina. System pozwala na bezpłatne korzystanie przez internet z takich modułów, jak:
• Kiosk z pracą, w którym znajdują się ogłoszenia zarówno poszukujących pracy, jak i zakładów szukających pracowników. Oferty można znaleźć, wypełniając odpowiednie pola w wyszukiwarce (dam pracę, szukam pracy).
• Tablica ogłoszeń drobnych.
• Bezpośrednie linki do Komisariatu Policji, Posterunku Ochotniczej Straży Pożarnej, a także Internetowego Biura Obsługi Interesanta, Gminnego Banku Informacji i Biuletynu Informacji Publicznej.
• Baza elektronicznych formularzy. Na stronie e-Urzędu umieszczono 20 formularzy dotyczących takich spraw, jak: podatki i opłaty lokalne, zezwolenie na sprzedaż alkoholu, akta stanu cywilnego, licencje i zezwolenia, dofinansowanie nauki w szkole, gospodarka nieruchomościami, udostępnianie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, wpis do ewidencji działalności gospodarczej, sprawy mieszkaniowe.
• Stan załatwiania spraw. W tym miejscu znajduje się lista pism, które wpływają do urzędu i status ich rozpatrywania. Każdy zainteresowany może w każdej chwili zobaczyć, do jakiej komórki organizacyjnej zostało skierowane pismo i jaki jest etap załatwiania jego sprawy.
Jakie są korzyści z wprowadzenia tego systemu w Urzędzie Miejskim? Przede wszystkim zaprowadzono porządek w prowadzonej dokumentacji. Od razu widać, czy jakieś pisma lub sprawy się nie powielają. Przeszukiwanie elektronicznego archiwum jest dużo łatwiejsze niż przeglądanie segregatorów. Bardzo przydatną funkcją jest możliwość bieżącego monitorowania procesów pracy w urzędzie, w tym w szczególności monitorowania stanu i terminowości załatwiania korespondencji oraz odrębnie stanu i terminowości załatwiania spraw. Przede wszystkim poprawę odczuli mieszkańcy.
Władze Zelowa planują utworzyć Biuro Obsługi Interesanta, w którym wszystkie składane przez mieszkańców pisma będą skanowane i wprowadzane do obiegu elektronicznego. Gmina pracuje też nad wprowadzeniem podpisu elektronicznego.
I w dużym mieście, i pod strzechą
Modne jest dziś hasło cięcia kosztów w administracji publicznej. Do tego od urzędników wymaga się bardziej efektywnej pracy, oczywiście z uśmiechem na ustach. Technologie informacyjne idą administracji z pomocą. Miasto Poznań zrealizowało projekt „e-Poznań – realizacja budowy elektronicznej administracji publicznej”. W ramach przedsięwzięcia stworzono elektroniczne archiwum dokumentów zintegrowane z innymi miejskimi systemami informatycznymi. Rozszerzono też istniejący zbiór usług administracyjno-biznesowych o kolejne, świadczone drogą elektroniczną w ramach BIP. Do tego stworzono sieć publicznych punktów dostępu do internetu – PIAP. Rozbudowa systemu wpływa na poprawę pracy administracji, co odczuli mieszkańcy czekający na wydanie nowego dowodu osobistego czy karty pojazdu. Najgorzej, że czasem „system się myli” i tu już brak procedur na takie wypadki losowe. Ale przecież dopiero stajemy się społeczeństwem informacyjnym. To musi być okupione też pewnymi, czasowymi niedogodnościami.
 |
PIAP w jednej z poznańskich bibliotek.Fot. D. i E. Tatarkiewiczowie/Odonata |
Małe gminy wsparcia mogą szukać ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Ponad 364 mln euro zostaną przeznaczone na zapewnienie dostępu do globalnej sieci dla osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym (działanie 8.3 Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu – eInclusion). Dodatkowo Program umożliwia budowę infrastruktury teleinformatycznej na obszarach, gdzie nie było to dotychczas opłacalne (działanie 8.4 Zapewnienie dostępu do Internetu na etapie „ostatniej mili”).
Społeczeństwo informacyjne to nie tylko przyjazna administracja wyposażona w najnowocześniejsze systemy. Oczywiście to jest niezbędne (szkoda tylko, że duże projekty systemowe są tak wolno realizowane). SI wkroczyło też do ratownictwa medycznego, policji czy straży pożarnej. O tym już wkrótce.
Jerzy Gontarz
Teksty dostarcza Smartlink
Teksty dostarcza Smartlink
