Instytucje proinnowacyjne
Instytucje proinnowacyjne
2009-02-24
Instytucje wspierające to kluczowe ogniwo nowoczesnych systemów wsparcia rozwoju gospodarczego obejmujące zróżnicowaną organizacyjnie grupa niekomercyjnych instytucji, aktywnych w obszarze wspierania przedsiębiorczości i samozatrudnienia, transferu i komercjalizacji technologii oraz poprawy konkurencyjności MSP. Tworzenie instytucji wsparcia wynika z nowego podejścia do strategii rozwoju gospodarczego, która zakłada potrzebę poszukiwania bezpiecznych i trwałych podstaw rozwoju wewnątrz regionów, przy szerokim wykorzystaniu zaangażowania środowisk lokalnych. W praktyce oznacza to potrzebę tworzenia instytucji rozwoju lokalnego, wyspecjalizowanych w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego poprzez:[1]
Instytucje wsparcia są traktowane jako coraz ważniejszy filar rozwoju lokalnego.[2] Szeroki wachlarz celów oraz konieczność uwzględnienia lokalnych i regionalnych uwarunkowań determinują dużą różnorodność form organizacyjnych i instytucjonalnych. Jednocześnie włączanie odpowiednich instytucji w rozwój ekonomiczny jest szczególnie złożonym procesem. Szczególną pozycję w instytucjonalnym zapleczu systemu wsparcia odgrywają nie nastawione na zysk organizacje pozarządowe (głównie fundacje, stowarzyszenia, komitety, towarzystwa, związki pracowników i pracodawców itp.). Występują one jako specyficzny partner sektora publicznego i prywatnego inicjujący nową jakość myślenia i zarządzania rozwojem ekonomiczno-społecznym. Szeroki wachlarz celów oraz konieczność uwzględnienia lokalnych i regionalnych uwarunkowań determinują dużą różnorodność form organizacyjnych i instytucjonalnych. Podstawową cechą omawianych jednostek jest ich niekomercyjny charakter. Celem ich działania nie jest maksymalizacja zysku, lecz zaspokajanie nietypowych potrzeb, inicjowanie zmian i transformacji lokalnych społeczności.[3] Spełniają one na rynku funkcje usługowe, tworząc specyficzną sieciową infrastrukturę instytucjonalną, umożliwiającą dynamizację procesów rozwojowych oraz realizację wyznaczonych strategii.
Zakres przedmiotowy podejmowanych działań, misja i cele oraz założenie o niedochodowym charakterze (non-profit), pozwalają w polskich warunkach zakwalifikować do instytucji wsparcia następujące rodzaje podmiotów:
Struktura i zakres podejmowanych przez poszczególne instytucje zadań są zdeterminowane: celami lokalnej/regionalnej strategii rozwoju, uwarunkowaniami kulturowymi, sytuacją ekonomiczną i poziomem rozwoju gospodarczego. Nie ma jednocześnie jednego, uniwersalnego wzorca organizacyjnego i funkcjonalnego dla omawianych instytucji. Działalność każdej z nich jest uzależniona od: zasobów uzyskanych od udziałowców, przyjętej misji, sprawności i przygotowania merytorycznego pracowników, możliwości pozyskiwania zewnętrznych środków na działalność statutową oraz ich odbioru przez lokalną społeczność.
Omawiane instytucje stanowią coraz popularniejszy kanał redystrybucji środków publicznych i międzynarodowych funduszy pomocowych przeznaczonych dla regionów dotkniętych określonymi trudnościami gospodarczymi, strukturalnymi i społecznymi.
Instytucje wsparcia umożliwiają aktywizację wewnętrznych (endogenicznych) zasobów regionów i pełne wykorzystanie lokalnych czynników wzrostu. W nowoczesnych strategiach rozwoju odchodzi się od zhierarchizowanych struktur bazujących na dużym zakresie interwencjonizmu państwowego, do relacji sieciowych i inicjatyw obywatelskich ułatwiających przenikanie idei i wymianę informacji. Rozwój regionu powinien być stymulowany przez lokalne potrzeby i wolę zmian zgłaszaną przez mieszkańców. W tych warunkach organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju gospodarczego tworzą szansę dla:
Rozwój trzeciego sektora jest coraz częściej postrzegany, jako oddolny mechanizm identyfikacji społecznej, woli reform i innowacji, barometr oczekiwań i potrzeb samorealizacji określonych grup społecznych. Podkreśla się jego szczególne miejsce w instytucjonalnej, społecznej i ekonomicznej transformacji społeczności lokalnych. Tworzenie tego typu instytucji jest postrzegane jako synonim i potrzeba zmian. Organizacje pozarządowe powstają jako wynik określonego zapotrzebowania społecznego i dają możliwość zaspokojenia nietypowych potrzeb. U podstaw uzasadnień istnienia trzeciego sektora leży teoria zawodności rynku i zawodności rządu.[4,5] Podkreśla się ograniczone możliwości rynku i rządu w zaspokajaniu określonych potrzeb społecznych. Podstawą utrzymania i realizacji zadań statutowych niezależnych instytucji pozarządowych są darowizny, zapisy majątkowe, opłaty i własna działalność gospodarcza. Mogą one również otrzymywać wsparcie ze środków publicznych. Genezy omawianych inicjatyw obywatelskich należy poszukiwać w tradycji:
1. charytatywnych i woluntarystycznych inicjatyw społecznych, socjalnych i kulturalnych;
2. średniowiecznych formach samopomocy rzemieślników i kupców (np.: cechowe kasy pożyczkowe i gwarancyjne, bieda banki itp.);
3. dziewiętnastowiecznej spółdzielczości rolniczej i kredytowo-pożyczkowej.
Zmiany, jakie nastąpiły w społeczeństwach zachodnich w drugiej połowie minionego stulecia (USA – przełom lat 60. i 70., Europa Zachodnia – lata 80.), otworzyły przed instytucjami pozarządowymi, jako katalizatorem zmian i rozwoju gospodarczego, nowe możliwości. Jednocześnie tego typu formy zaangażowania obywatelskiego zyskują na znaczeniu w momencie dynamicznych przeobrażeń cywilizacyjnych, zmieniających warunki pracy i życia całych społeczeństw. Do czynników obecnie aktywizujących rozwój sektora pozarządowego należy zaliczyć procesy globalizacyjne, rozwój gospodarki opartej na wiedzy i społeczeństwa informacyjnego. Należy wskazać na szczególną rolę ośrodków innowacji i przedsiębiorczości w społeczeństwach postsocjalistycznych, szukających efektywnej drogi do dobrobytu i konkurencyjności po latach marksistowskich eksperymentów, utrwalających model zachowań ekonomicznych i społecznych odmienny od współczesnych trendów rozwojowych.
Inicjatywy obywatelskie zwiększają poziom zaufania i otwartości w kontaktach jednostek, prowadząc do wyższego poziomu zorganizowania społecznego. Powstaje w ten sposób specyficzny „kapitał społeczny”, kluczowy dla efektywności nowoczesnych form działania sieciowego. Dzięki umiejętności współpracy społeczności lokalne szybciej są wstanie dostosować się do zmian w otoczeniu.[6]
Podstawowe przesłanki dla instytucjonalizacji rozwoju lokalnego w Polsce zostały stworzone wraz z reformami systemowymi po 1989 r. Mimo, że pierwsze koncepcje wypracowano w drugiej połowie lat 80., to pierwsze ośrodki pojawiły się niezależnie od siebie w różnych regionach kraju w 1990 r. Spośród wielu podjętych wówczas inicjatyw na uwagę zasługuje utworzenie: Wielkopolskiego Centrum Innowacji i Przedsiębiorczości SA w Poznaniu, Fundacji Progress & Business w Krakowie, Centrum Przedsiębiorczości Politechniki Warszawskiej, a także rozwój sieci agencji lokalnych przez FISE. Duże znaczenie dla dalszego rozwoju systemu wsparcia miał rozwój sieci około 40 agencji rozwoju regionalnego, podjęty z inicjatywy publicznej i koordynowany przez Agencję Rozwoju Przemysłu. Na koniec 2007 r. identyfikujemy ponad 430 instytucji prowadzących różnego typu ośrodki innowacji i przedsiębiorczości.[7]
Źródło: "Instytucje Wsparcia" autor: dr K.B. Matusiak [w] INNOWACJE I TRANSFER TECHNOLOGII - SŁOWNIK POJĘĆ, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2008
- wspieranie przedsiębiorczości, samozatrudnienia, ułatwianie startu i pomoc nowo tworzonym, prywatnym firmom; promocję i poprawę konkurencyjności MSP;
- tworzenie warunków dla transferu nowych rozwiązań technologicznych do gospodarki i realizację przedsięwzięć innowacyjnych;
- podnoszenie jakości zasobów ludzkich przez edukację, szkolenia i doradztwo oraz upowszechnianie wzorów pozytywnego działania;
- zagospodarowanie zasobów i realizację przedsięwzięć infrastrukturalnych;
- tworzenie sieci współpracy i partnerstwa różnych podmiotów działających na rzecz dynamizacji rozwoju, wzrostu dobrobytu i zasobności mieszkańców.
Instytucje wsparcia są traktowane jako coraz ważniejszy filar rozwoju lokalnego.[2] Szeroki wachlarz celów oraz konieczność uwzględnienia lokalnych i regionalnych uwarunkowań determinują dużą różnorodność form organizacyjnych i instytucjonalnych. Jednocześnie włączanie odpowiednich instytucji w rozwój ekonomiczny jest szczególnie złożonym procesem. Szczególną pozycję w instytucjonalnym zapleczu systemu wsparcia odgrywają nie nastawione na zysk organizacje pozarządowe (głównie fundacje, stowarzyszenia, komitety, towarzystwa, związki pracowników i pracodawców itp.). Występują one jako specyficzny partner sektora publicznego i prywatnego inicjujący nową jakość myślenia i zarządzania rozwojem ekonomiczno-społecznym. Szeroki wachlarz celów oraz konieczność uwzględnienia lokalnych i regionalnych uwarunkowań determinują dużą różnorodność form organizacyjnych i instytucjonalnych. Podstawową cechą omawianych jednostek jest ich niekomercyjny charakter. Celem ich działania nie jest maksymalizacja zysku, lecz zaspokajanie nietypowych potrzeb, inicjowanie zmian i transformacji lokalnych społeczności.[3] Spełniają one na rynku funkcje usługowe, tworząc specyficzną sieciową infrastrukturę instytucjonalną, umożliwiającą dynamizację procesów rozwojowych oraz realizację wyznaczonych strategii.
Zakres przedmiotowy podejmowanych działań, misja i cele oraz założenie o niedochodowym charakterze (non-profit), pozwalają w polskich warunkach zakwalifikować do instytucji wsparcia następujące rodzaje podmiotów:
- fundacje i stowarzyszenia lub jednostki przez nie powołane, realizujące programy rozwoju przedsiębiorczości i transferu technologii oraz działające na rzecz rozwoju lokalnego;
- spółki publiczno-prywatne powołane z inicjatywy i przy dużym zaangażowaniu organizacyjnym i finansowym władz publicznych, podejmujące działania prorozwojowe i nie zobligowane do generowania zysków do podziału między udziałowców;
- izby gospodarcze, organizacje rzemiosła, zrzeszenia i związki pracodawców oraz inne instytucje przedstawicielskie biznesu podejmujące inicjatywy i działania prorozwojowe;
- wyodrębnione organizacyjnie i finansowo jednostki samorządowe, administracji publicznej, instytucji naukowo-badawczych zorientowane na wspieranie rozwoju lokalnej gospodarki.
Struktura i zakres podejmowanych przez poszczególne instytucje zadań są zdeterminowane: celami lokalnej/regionalnej strategii rozwoju, uwarunkowaniami kulturowymi, sytuacją ekonomiczną i poziomem rozwoju gospodarczego. Nie ma jednocześnie jednego, uniwersalnego wzorca organizacyjnego i funkcjonalnego dla omawianych instytucji. Działalność każdej z nich jest uzależniona od: zasobów uzyskanych od udziałowców, przyjętej misji, sprawności i przygotowania merytorycznego pracowników, możliwości pozyskiwania zewnętrznych środków na działalność statutową oraz ich odbioru przez lokalną społeczność.
Omawiane instytucje stanowią coraz popularniejszy kanał redystrybucji środków publicznych i międzynarodowych funduszy pomocowych przeznaczonych dla regionów dotkniętych określonymi trudnościami gospodarczymi, strukturalnymi i społecznymi.
Instytucje wsparcia umożliwiają aktywizację wewnętrznych (endogenicznych) zasobów regionów i pełne wykorzystanie lokalnych czynników wzrostu. W nowoczesnych strategiach rozwoju odchodzi się od zhierarchizowanych struktur bazujących na dużym zakresie interwencjonizmu państwowego, do relacji sieciowych i inicjatyw obywatelskich ułatwiających przenikanie idei i wymianę informacji. Rozwój regionu powinien być stymulowany przez lokalne potrzeby i wolę zmian zgłaszaną przez mieszkańców. W tych warunkach organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju gospodarczego tworzą szansę dla:
- mobilizacji wszystkich „aktorów” rozwoju lokalnego, aktywizacji stojących na uboczu grup społecznych, tworzenia atmosfery wzajemnego zaufania i wspólnoty celów;
- rozwoju publiczno-prywatnego partnerstwa i uspołecznienia polityki gospodarczej;
- wprowadzania mechanizmów konkurencji w wykorzystaniu środków publicznych i odbiurokratyzowaniu działań pro-rozwojowych;
- łączenia środków publicznych z prywatnymi oraz pozyskiwania środków zewnętrznych dla lokalnych przedsięwzięć prorozwojowych i infrastrukturalnych;
- rozwoju nowoczesnych form transferu technologii, wspierania przedsiębiorczości i marketingu lokalnego.
Rozwój trzeciego sektora jest coraz częściej postrzegany, jako oddolny mechanizm identyfikacji społecznej, woli reform i innowacji, barometr oczekiwań i potrzeb samorealizacji określonych grup społecznych. Podkreśla się jego szczególne miejsce w instytucjonalnej, społecznej i ekonomicznej transformacji społeczności lokalnych. Tworzenie tego typu instytucji jest postrzegane jako synonim i potrzeba zmian. Organizacje pozarządowe powstają jako wynik określonego zapotrzebowania społecznego i dają możliwość zaspokojenia nietypowych potrzeb. U podstaw uzasadnień istnienia trzeciego sektora leży teoria zawodności rynku i zawodności rządu.[4,5] Podkreśla się ograniczone możliwości rynku i rządu w zaspokajaniu określonych potrzeb społecznych. Podstawą utrzymania i realizacji zadań statutowych niezależnych instytucji pozarządowych są darowizny, zapisy majątkowe, opłaty i własna działalność gospodarcza. Mogą one również otrzymywać wsparcie ze środków publicznych. Genezy omawianych inicjatyw obywatelskich należy poszukiwać w tradycji:
1. charytatywnych i woluntarystycznych inicjatyw społecznych, socjalnych i kulturalnych;
2. średniowiecznych formach samopomocy rzemieślników i kupców (np.: cechowe kasy pożyczkowe i gwarancyjne, bieda banki itp.);
3. dziewiętnastowiecznej spółdzielczości rolniczej i kredytowo-pożyczkowej.
Zmiany, jakie nastąpiły w społeczeństwach zachodnich w drugiej połowie minionego stulecia (USA – przełom lat 60. i 70., Europa Zachodnia – lata 80.), otworzyły przed instytucjami pozarządowymi, jako katalizatorem zmian i rozwoju gospodarczego, nowe możliwości. Jednocześnie tego typu formy zaangażowania obywatelskiego zyskują na znaczeniu w momencie dynamicznych przeobrażeń cywilizacyjnych, zmieniających warunki pracy i życia całych społeczeństw. Do czynników obecnie aktywizujących rozwój sektora pozarządowego należy zaliczyć procesy globalizacyjne, rozwój gospodarki opartej na wiedzy i społeczeństwa informacyjnego. Należy wskazać na szczególną rolę ośrodków innowacji i przedsiębiorczości w społeczeństwach postsocjalistycznych, szukających efektywnej drogi do dobrobytu i konkurencyjności po latach marksistowskich eksperymentów, utrwalających model zachowań ekonomicznych i społecznych odmienny od współczesnych trendów rozwojowych.
Inicjatywy obywatelskie zwiększają poziom zaufania i otwartości w kontaktach jednostek, prowadząc do wyższego poziomu zorganizowania społecznego. Powstaje w ten sposób specyficzny „kapitał społeczny”, kluczowy dla efektywności nowoczesnych form działania sieciowego. Dzięki umiejętności współpracy społeczności lokalne szybciej są wstanie dostosować się do zmian w otoczeniu.[6]
Podstawowe przesłanki dla instytucjonalizacji rozwoju lokalnego w Polsce zostały stworzone wraz z reformami systemowymi po 1989 r. Mimo, że pierwsze koncepcje wypracowano w drugiej połowie lat 80., to pierwsze ośrodki pojawiły się niezależnie od siebie w różnych regionach kraju w 1990 r. Spośród wielu podjętych wówczas inicjatyw na uwagę zasługuje utworzenie: Wielkopolskiego Centrum Innowacji i Przedsiębiorczości SA w Poznaniu, Fundacji Progress & Business w Krakowie, Centrum Przedsiębiorczości Politechniki Warszawskiej, a także rozwój sieci agencji lokalnych przez FISE. Duże znaczenie dla dalszego rozwoju systemu wsparcia miał rozwój sieci około 40 agencji rozwoju regionalnego, podjęty z inicjatywy publicznej i koordynowany przez Agencję Rozwoju Przemysłu. Na koniec 2007 r. identyfikujemy ponad 430 instytucji prowadzących różnego typu ośrodki innowacji i przedsiębiorczości.[7]
Źródło: "Instytucje Wsparcia" autor: dr K.B. Matusiak [w] INNOWACJE I TRANSFER TECHNOLOGII - SŁOWNIK POJĘĆ, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2008
