Słownik Innowacji - Leksykon haseł
Słownik Innowacji - haseł
Hasło:
Rodzaj:Słownik2011
Język:pl

to specyficzna forma organizacji produkcji, polegająca na koncentracji w bliskiej przestrzeni elastycznych przedsiębiorstw prowadzących komplementarną działalność gospodarczą. Podmioty te równocześnie współpracują i konkurują między sobą, posiadają także relacje z innymi instytucjami działającymi w danej sferze. Podstawą powstania klastra są kooperacyjne powiązania występujące pomiędzy podmiotami, generujące procesy powstawania specyficznej wiedzy oraz zwiększające zdolności adaptacyjne.
może być rozumiany jako przestrzenna koncentracja przedsiębiorstw, instytucji i organizacji wzajemnie powiązanych rozbudowaną siecią relacji o formalnym, jak i nieformalnym charakterze, opartych o wspólną trajektorię rozwoju (np. technologiczną, wspólne rynki docelowe, strategię marketingową itd.), jednocześnie konkurujących i kooperujących w pewnych aspektach działania. jest ponadbranżową siecią formalnych i nieformalnych powiązań pomiędzy producentami, ich dostawcami i odbiorcami, instytucjami sektora nauki i techniki. charakteryzuje się intensywnymi przepływami informacji i wiedzy oraz wysokim poziomem jednoczesnej konkurencji i kooperacji.
Na podstawie różnorodnych definicji występujących w literaturze przedmiotu, można określić wspólne cechy charakterystyczne wyróżniające od innych form organizacji produkcji; są to: koncentracja przestrzenna – interakcyjność – powiązania – wspólna trajektoria rozwoju – i kooperacja.
W ogólnych zarysach, jest przestrzenną formą organizacji produkcji zbliżoną do koncepcji Marshalowskich dystryktów przemysłowych. jest strukturą ułatwiającą przepływ informacji, sprzyjającą procesom uczenia się i pobudzającą innowacyjność. Funkcjonowanie klastra prowadzi do poprawy zdolności konkurencyjnych podmiotów gospodarczych w nim uczestniczących. nie jest jednak prostą sumą poszczególnych podmiotów, ale powstałą w wyniku interakcji i synergii, przestrzenną formą organizacji produkcji zwiększającą elastyczność i konkurencyjność.
jest spolszczeniem angielskiego terminu „”. W literaturze polskojęzycznej funkcjonuje również pojęcie „grona” oraz przeniesione z języka francuskiego pojęcie „lokalny system produkcyjny”.
W literaturze przedmiotu można odnaleźć różnorodne typologie klastrów. Możemy między innymi wskazać:
pokrewny włoskim dystryktom przemysłowym, którego najbardziej znanym przykładem jest słynna amerykańska Dolina Krzemowa. Ten typ klastra charakteryzuje się m.in.: dominacją małych i średnich przedsiębiorstw, silną specjalizacją, jak również silną wzajemną rywalizacją. Fundamentem tego typu klastra jest system powiązań sieciowych opartych przede wszystkim na zaufaniu. Występowanie tych czynników umożliwia m.in. elastyczną specjalizację, wysoką produktywność oraz budowanie potencjału innowacyjnego;
typu hub-and-spoke charakteryzujący się koegzystencją dużych lokalnych przedsiębiorstw, powiązanych hierarchicznie z rozległa grupą firm sektora MSP (np. Seattle - Boeing czy Toyota City). tego typu bazuje w dużym stopniu na sile wielkich lokalnych korporacji, charakteryzując się jednocześnie elastycznością działania oraz wykorzystaniem przewag kosztowych;
satelitarny z dominującym udziałem przedsiębiorstw sektora MSP, uzależnionych od przedsiębiorstw zewnętrznych, którego przewaga lokalizacyjna opiera się z reguły na niższych kosztach (np. Research Triangle Park w Północnej Karolinie, region Manaus w Brazylii).
Rozwój i powstawanie klastrów obserwujemy zarówno w tradycyjnych, jak i innowacyjnych sektorach gospodarki. Innowacyjne klastry to systemy powiązane z międzynarodową bazą wiedzy, a ich globalna otwartość stanowi kluczowy element ich sukcesu. Według klasyfikacji OECD, z punktu widzenia innowacyjności, można wskazać:
– klastry oparte na wiedzy – skupiające firmy, dla których istotny jest bezpośredni dostęp do badań podstawowych oraz publicznych instytucji badawczych i uczelni wyższych (typ charakterystyczny dla przemysłu lotniczego, chemicznego, elektronicznego);
– klastry oparte na korzyściach skali – skupiające firmy powiązane z instytutami technicznymi i uniwersytetami prowadzące własne badania na ograniczona skalę (typ charakterystyczny dla przemysłu samochodowego, maszynowego);
– klastry wyspecjalizowanych dostawców – skupiające przedsiębiorstwa o dużej intensywności B+R, kładące nacisk na innowacje produktowe; przedsiębiorstwa te zazwyczaj zlokalizowane są blisko siebie oraz klientów i użytkowników (typ charakterystyczny dla firm produkujących komponenty do złożonych systemów produkcyjnych, np. oprogramowanie i sprzęt komputerowy);
– klastry uzależnione od dostawcy – skupiające firmy importujące technologie w formie dóbr kapitałowych i półproduktów, których działalność innowacyjna determinowana jest przez zdolności do współdziałania zarówno z dostawcami, jak i usługami posprzedażnymi (typ charakterystyczny dla tradycyjnych gałęzi: przemysłu przetwórczego, włókienniczego, rolnictwa, leśnictwa, przemysłu meblarskiego, metalowego oraz sektora usług).
Najczęściej klastry powstają spontanicznie, w wyniku lokalnej, oddolnej inicjatywy, nie zaś działań władz publicznych. Coraz częściej jednak władze publiczne stosują instrumenty mające stymulować współpracę między lokalnymi aktorami w celu uruchomienia mechanizmów budowy klastrów. W państwach słabiej rozwiniętych (np. Meksyk ze względu na brak inicjatywy oddolnej wynikającej z obawy przed kooperacją, przy niskiej chłonności rynku), próbuje się inspirować powstawanie klastrów odgórnie tj. poprzez tworzenie publicznych, lokalnych instytucji mających na celu stymulowanie innowacji i współpracy.
Powstanie klastrów może też być inspirowane przez uniwersytet czy inny ośrodek badawczo-rozwojowy, który realizuje politykę tworzenia sieci z lokalnymi przedsiębiorstwami. W ten sposób powstał np. mikroelektroniczny Aix-Rousset we Francji.
W Polsce zidentyfikowano szereg inicjatyw, które posiadają wiele cech typowych dla klastra. Informacje o poszczególnych inicjatywach klastrowych w Polsce są zamieszczane na stronie Portalu Innowacji (http://www.pi.gov.pl).
 

Aleksander BĄKOWSKI
Aleksandra NOWAKOWSKA
 

Źródła: [1] M.E. Porter, The Competitive of Nations, MacMillan, London, 1990; [2] M.E. Porter, Clusters and the new Economics of Competitions, Harvard Business Review, 1988; [3] M. E. Porter, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001;
[4] Regionalny system innowacyjny w województwie pomorskim, Polska Regionów, IBNGR, Gdańsk 2001; [5] Typologia brytyjskiego Departament Handlu i Przemysłu, DTI 2001; [6] Boosting Innovation – The Approach, OECD 1999; [7] Innovative Clusters, OECD 2001; [8] T. Padmore, H. Gibson, Modeling regional innovation and competitiveness [w:] Local and regional systems of innovation, London 1998.

 Tłumaczenia:

  • en Cluster

 Artykuły na Portalu Innowacji:



powrót | do góry | strona główna | kalendarium | regulamin serwisu | pliki cookies | kontakt
Portal jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego.

© 2005-2016 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości